Judotermen-woordenlijst: alle Japanse begrippen op de mat

Stap voor het eerst een judoles binnen en je hoort meteen Japanse woorden om je heen: rei, hajime, ippon. Toeval is dat niet: judo komt uit Japan, en judoka’s over de hele wereld gebruiken dezelfde termen. Hieronder staan alle belangrijke judotermen op een rij, netjes per onderwerp gegroepeerd: handig voor beginners, handig voor ouders langs de kant, en handig voor iedereen die een spreekbeurt over judo voorbereidt.

Hajime, matte en rei: de commando’s in de zaal

Het commando hajime (“beginnen”) opent elke judowedstrijd, gegeven door de scheidsrechter of de sensei. Valt de actie stil, dan klinkt matte (“stop, wachten”). En voor en na de partij groeten beide judoka’s elkaar met rei, als teken van respect. Met welk commando een judowedstrijd precies begint, en wat er daarna gebeurt, staat uitgelegd bij hajime en matte.

Wil je die commando’s straks zelf op de mat horen? Bekijk onze judolessen in Ede of boek direct een gratis proefles.

De belangrijkste judotermen in één oogopslag

Judoterm	Betekenis
Judo 柔道	“De zachte weg”
Dojo 道場	Trainingszaal
Sensei	Leraar
Rei 礼	Groet (buiging)
Hajime	Beginnen!
Matte	Stop, wachten
Judogi	Judopak
Obi	Band
Tatami	Judomat
Ukemi	Valbreken
Ippon	Vol punt (direct gewonnen)
Waza-ari	Half punt

Welke judotermen gebruik je bij de begroeting en etiquette?

Respect staat bij de begroeting en de etiquette centraal: de dojo is de trainingszaal, de sensei is de leraar, en met rei groet je elkaar met een buiging. Alle judolessen bij Sportschool Herbert in Ede beginnen en eindigen met die groet, zodat iedere judoka vanaf de allereerste les weet dat respect voor je trainingspartner de basis van judo is.

Deze etiquette-termen hoor je in elke les langskomen:

• Dojo 道場: letterlijk “de plaats van de weg”: de zaal waar je traint en aan jezelf werkt. Een dojo geldt in Japan als een bijna heilige plek, en daarom buig je bij het betreden én het verlaten ervan.
• Sensei: een respecttitel voor wie meer ervaring heeft dan jij; in Japan ook gebruikt voor leraren, artsen en advocaten. Aan het begin en aan het eind van de les groeten de leerlingen de sensei. Één ding: jezelf sensei noemen doe je nooit, dat geldt als onbeleefd.
• Rei 礼: de groet. Staand heet die buiging ritsurei: bovenlichaam 45° voorover, met rug, nek en hoofd in één rechte lijn, en knielend, vanuit kniezit, heet het zarei: je handen komen vóór de knieën op de mat, in een kleine driehoek.
• Tatami: de judomat. Schoenen komen er nooit op.
• Judogi (of kortweg gi): het judopak, dat bestaat uit een jas, een broek en een band.
• Obi: de band die je judogi dichthoudt en je graad laat zien.
• Hajime: “beginnen!”: met dit commando start de sensei of scheidsrechter een oefening of wedstrijd.
• Matte: “stop, wachten”: iedereen legt de oefening direct stil.

Wil je als ouder zien hoe zo’n les er van begroeting tot afsluiting uitziet? Dat staat in onze complete oudergids over judo voor kinderen.

Wat betekenen judotermen voor technieken, zoals nage-waza en osaekomi?

Waza 技 is het woord voor techniek: nage-waza zijn worptechnieken, katame-waza zijn controletechnieken op de grond, en daaronder valt ook de osaekomi (houdgreep). Bij Sportschool Herbert in Ede leer je die technieken stap voor stap op de mat, altijd samen met een partner en met veilig vallen (ukemi) als fundament.

De belangrijkste techniektermen op een rij:

• Tori: wie de techniek uitvoert.
• Uke: wie de techniek ondergaat. Die naam komt van het Japanse werkwoord ukeru (ondergaan) en betekent uitdrukkelijk niet blokkeren: het principe is dat je de energie van de ander ontvangt en gebruikt.
• Ukemi: valbreken: gecontroleerd en veilig leren vallen. Dit is het allereerste wat je op judo leert.
• Nage-waza: worptechnieken. Denk aan de grote heupworp O-goshi (o 大 = groot), de schouderworp ippon-seoi-nage en de grote buitenwaartse maai O-soto-gari (gari 刈 = maaien).
• Katame-waza: controletechnieken op de grond.
• Osaekomi-waza: de houdgrepen, met bijvoorbeeld Kesa-gatame 袈裟固 (sjaalcontrole: kesa is de monnikssjaal die om nek en oksel loopt, en het armpatroon van de houdgreep volgt precies die lijn). Verwar die niet met Kata-gatame 肩固, de schoudercontrole (kata = schouder).
• Randori: vrij oefenen, of sparren met een partner.
• Kata: vaste, vooraf afgesproken reeksen van technieken.

Elke worp heeft zijn eigen Japanse naam, en dat zijn er tientallen. In ons overzicht van de bekendste judoworpen nemen we de populairste nage-waza één voor één door.

Hoe werkt de puntentelling: wat is het verschil tussen ippon en waza-ari?

Ippon is het volle punt dat een judowedstrijd direct beslist; waza-ari is een half punt, en twee waza-ari’s tellen samen als ippon. Ook bij de clubwedstrijdjes en de bandexamens van Sportschool Herbert in Ede komen die termen regelmatig voorbij, dus het loont om ze te kennen.

Term	Wat is het?	Hoe verdien je het?
Ippon	Vol punt: wedstrijd direct gewonnen	Perfecte worp op de rug (met controle, kracht en snelheid), houdgreep van 20 seconden, of opgave van de tegenstander
Waza-ari	Half punt	Bijna-perfecte worp, of houdgreep van 10 tot 19 seconden
Osaekomi	Houdgreep telt	De scheidsrechter start de klok zodra de houdgreep vaststaat
Shido	Lichte straf	Bij passiviteit of kleine overtredingen; drie shido’s = verlies
Hansoku-make	Diskwalificatie	Bij een zware overtreding

Bij kinderwedstrijden telt winnen trouwens veel minder. Ervaring opdoen is daar het doel, en meedoen, netjes groeten en veilig vallen zijn er minstens zo belangrijk als punten scoren.

Hoe tel je in het Japans van één tot tien?

In de warming-up en bij het herhalen van oefeningen tellen judoka’s hardop in het Japans: ichi, ni, san… In de Kids Judo-lessen (7-12 jaar) van Sportschool Herbert in Ede kennen de meeste kinderen die telwoorden na een paar weken uit hun hoofd. Leuk detail: in een spreekbeurt staan ze ook prachtig.

Getal	Japans	Spreek je uit als
1	Ichi	“ietsj”
2	Ni	“nie”
3	San	“san”
4	Shi	“sjie”
5	Go	“go”
6	Roku	“rok”
7	Shichi	“sjietsj”
8	Hachi	“hatsj”
9	Ku	“koe”
10	Ju	“djoe”

Wat betekenen kyu en dan in het banden- en gradensysteem?

Kyu-graden zijn de leerlinggraden, van de witte tot en met de bruine band; dan-graden horen bij de zwarte band en hoger. Judoka’s doorlopen die graden bij Sportschool Herbert in Ede via het banden- en slippensysteem, met examens waarop je laat zien welke technieken je beheerst.

Zo is dat systeem opgebouwd:

• Kyu: leerlinggraad, telt af van hoog naar laag: je start bij de 6e kyu (witte band) en eindigt bij de 1e kyu (bruine band), via geel, oranje, groen en blauw.
• Dan: meestergraad, telt op van laag naar hoog: in totaal zijn er 10 dan-graden. Bij de 1e dan (shodan, letterlijk “begin-graad”) heb je de eerste zwarte band, en dat is geen eindpunt maar juist het begin van de echte verdieping.
• Mudansha: de verzamelnaam voor judoka’s met een kyu-graad, dus een gekleurde band.
• Yudansha: de judoka’s met een dan-graad, dus zwarte band of hoger.
• Mon– of slippensysteem: de tussenstapjes voor de jeugd, gekleurde slippen op de band, waardoor kinderen vaker een beloningsmoment krijgen.

Op de examendag zelf spelen de kinderen bij binnenkomst eerst gezellig op de judomatten, zitten ouders langs de zijkant van de mat of drinken ze koffie in het brasseriegedeelte, en na het examen krijgen de kinderen hun nieuwe slip of band met een officieel erkend diploma volgens de richtlijnen van de JBN. Daarna volgt de groepsfoto, met opa’s en oma’s erbij. Benieuwd welke eisen bij welke band horen, en hoe de slippen precies werken? Dat staat uitgebreid in ons artikel over het judo banden- en slippensysteem.

Zelf de judotermen leren op de mat?

Een woordenlijst is een mooi begin. Maar je onthoudt judotermen pas echt als je ze hóórt terwijl je traint. Kom dus een keer gratis meedoen bij Sportschool Herbert in Ede, voor kinderen én volwassenen. Na één les zeg jij ook gewoon “hajime”.

Veelgestelde vragen over judotermen

Wat betekent hajime?

Hajime betekent “beginnen”. Met dat commando start de scheidsrechter of sensei een oefening of wedstrijd.

Wat betekent matte?

Matte betekent “stop, wachten”. Klinkt dit commando, dan onderbreekt iedereen de oefening direct.

Wat is het verschil tussen ippon en waza-ari?

Ippon is het volle punt dat een wedstrijd direct beslist, waza-ari is een half punt. Twee waza-ari’s tellen samen als ippon.

Wat betekent rei in judo?

Rei is de groet: met een buiging tonen judoka’s respect voor elkaar en voor de dojo, aan het begin en aan het einde van elke les of partij.