Judotermen-woordenlijst: alle Japanse begrippen op de mat

Wie voor het eerst een judoles binnenstapt, hoort meteen allemaal Japanse woorden: rei, hajime, ippon. Dat is geen toeval — judo komt uit Japan en over de hele wereld gebruiken judoka’s dezelfde termen. In deze woordenlijst zetten we alle belangrijke judotermen op een rij, per onderwerp gegroepeerd. Handig voor beginners, voor ouders langs de kant én voor iedereen die een spreekbeurt over judo voorbereidt.

Met welk commando begint een judowedstrijd?

Een judowedstrijd begint met het commando hajime (“beginnen”), gegeven door de scheidsrechter of sensei. Stopt de actie, dan klinkt matte (“stop, wachten”). Voor en na de partij groeten beide judoka’s elkaar met rei, als teken van respect.

Wil je deze commando’s straks zelf op de mat horen? Bekijk onze judolessen in Ede of boek direct een gratis proefles.

De belangrijkste judotermen in één oogopslag

Judoterm	Betekenis
Judo 柔道	“De zachte weg”
Dojo 道場	Trainingszaal
Sensei	Leraar
Rei 礼	Groet (buiging)
Hajime	Beginnen!
Matte	Stop, wachten
Judogi	Judopak
Obi	Band
Tatami	Judomat
Ukemi	Valbreken
Ippon	Vol punt (direct gewonnen)
Waza-ari	Half punt

Welke judotermen gebruik je bij de begroeting en etiquette?

Bij de begroeting en etiquette draait alles om respect: de dojo is de trainingszaal, de sensei is de leraar en met rei groet je elkaar met een buiging. Bij Sportschool Herbert in Ede beginnen en eindigen alle judolessen met deze groet — zo leert iedere judoka vanaf de allereerste les dat respect voor je trainingspartner de basis van judo is.

Deze etiquette-termen kom je in elke les tegen:

• Dojo 道場 — letterlijk “de plaats van de weg”: de zaal waar je traint en aan jezelf werkt. In Japan worden dojo’s als bijna heilige plekken beschouwd — vandaar de buiging bij het betreden én verlaten ervan.
• Sensei — een respecttitel voor iemand met meer ervaring dan jij; in Japan ook gebruikt voor leraren, artsen en advocaten. Leerlingen groeten de sensei aan het begin en einde van de les. Belangrijk: je noemt jezelf nooit sensei — dat geldt als onbeleefd.
• Rei 礼 — de groet. Staand heet de buiging ritsurei: bovenlichaam 45° voorover, waarbij rug, nek en hoofd één rechte lijn vormen. Knielend vanuit kniezit heet het zarei: handen komen vóór de knieën op de mat in een kleine driehoek.
• Tatami — de judomat. Je betreedt de tatami nooit met schoenen.
• Judogi (of kortweg gi) — het judopak, bestaande uit jas, broek en band.
• Obi — de band die je judogi sluit en je graad laat zien.
• Hajime — “beginnen!”: het commando waarmee de sensei of scheidsrechter een oefening of wedstrijd start.
• Matte — “stop, wachten”: iedereen stopt direct met de oefening.

Wil je als ouder weten hoe zo’n les er in de praktijk uitziet, van begroeting tot afsluiting? Dat lees je in onze complete oudergids over judo voor kinderen.

Wat betekenen judotermen voor technieken, zoals nage-waza en osaekomi?

Waza 技 betekent techniek: nage-waza zijn worptechnieken en katame-waza zijn controletechnieken op de grond, waaronder de osaekomi (houdgreep). Op de mat bij Sportschool Herbert in Ede leer je deze technieken stap voor stap, altijd samen met een partner en met veilig vallen (ukemi) als fundament.

De belangrijkste techniek-termen:

• Tori — degene die de techniek uitvoert.
• Uke — degene die de techniek ondergaat. De naam komt van het Japanse werkwoord ukeru (ondergaan) en betekent uitdrukkelijk niet blokkeren: de energie van de ander ontvangen en gebruiken is het principe.
• Ukemi — valbreken: gecontroleerd en veilig leren vallen. Het allereerste wat je op judo leert.
• Nage-waza — worptechnieken, zoals de grote heupworp O-goshi (o 大 = groot), de schouderworp ippon-seoi-nage en de grote buitenwaartse maai O-soto-gari (gari 刈 = maaien).
• Katame-waza — controletechnieken op de grond.
• Osaekomi-waza — houdgrepen, zoals Kesa-gatame 袈裟固 (sjaalcontrole: kesa is de monnikssjaal die om nek en oksel loopt, het armpatroon van de houdgreep volgt die lijn). Niet verwarren met Kata-gatame 肩固, de schoudercontrole (kata = schouder).
• Randori — vrij oefenen of sparren met een partner.
• Kata — vaste, vooraf afgesproken reeksen van technieken.

Elke worp heeft zo zijn eigen Japanse naam — en dat zijn er tientallen. In ons overzicht van de bekendste judoworpen leggen we de populairste nage-waza één voor één uit.

Hoe werkt de puntentelling: wat is het verschil tussen ippon en waza-ari?

Ippon is het volle punt waarmee je een judowedstrijd direct wint; waza-ari is een half punt, en twee waza-ari’s tellen samen als ippon. Ook bij de clubwedstrijdjes en bandexamens van Sportschool Herbert in Ede horen judoka’s deze termen regelmatig voorbijkomen, dus het loont om ze te kennen.

Term	Wat is het?	Hoe verdien je het?
Ippon	Vol punt — wedstrijd direct gewonnen	Perfecte worp op de rug (met controle, kracht en snelheid), houdgreep van 20 seconden, of opgave van de tegenstander
Waza-ari	Half punt	Bijna-perfecte worp, of houdgreep van 10 tot 19 seconden
Osaekomi	Houdgreep telt	De scheidsrechter start de klok zodra de houdgreep vaststaat
Shido	Lichte straf	Bij passiviteit of kleine overtredingen; drie shido’s = verlies
Hansoku-make	Diskwalificatie	Bij een zware overtreding

Bij kinderwedstrijden gaat het overigens veel minder om winnen dan om ervaring opdoen: meedoen, netjes groeten en veilig vallen zijn daar minstens zo belangrijk als punten scoren.

Hoe tel je in het Japans van één tot tien?

Tijdens de warming-up en bij het herhalen van oefeningen tellen judoka’s hardop in het Japans: ichi, ni, san… Bij de Kids Judo-lessen (7-11 jaar) van Sportschool Herbert in Ede kennen de meeste kinderen deze telwoorden na een paar weken uit hun hoofd — leuk detail: het staat ook prachtig in een spreekbeurt.

Getal	Japans	Spreek je uit als
1	Ichi	“ietsj”
2	Ni	“nie”
3	San	“san”
4	Shi	“sjie”
5	Go	“go”
6	Roku	“rok”
7	Shichi	“sjietsj”
8	Hachi	“hatsj”
9	Ku	“koe”
10	Ju	“djoe”

Wat betekenen kyu en dan in het banden- en gradensysteem?

Kyu-graden zijn de leerlinggraden van de witte tot en met de bruine band; dan-graden horen bij de zwarte band en hoger. Bij Sportschool Herbert in Ede doorlopen judoka’s deze graden via het banden- en slippensysteem, met examens waarop je laat zien welke technieken je beheerst.

Zo zit het systeem in elkaar:

• Kyu — leerlinggraad, telt af van hoog naar laag: je begint bij de 6e kyu (witte band) en eindigt bij de 1e kyu (bruine band), via geel, oranje, groen en blauw.
• Dan — meestergraad, telt op van laag naar hoog: er zijn 10 dan-graden in totaal. De 1e dan (shodan, letterlijk “begin-graad”) is de eerste zwarte band — dat is geen eindpunt maar juist het begin van de echte verdieping.
• Mudansha — verzamelnaam voor judoka’s met een kyu-graad (gekleurde band).
• Yudansha — judoka’s met een dan-graad (zwarte band of hoger).
• Mon– of slippensysteem — tussenstapjes voor de jeugd: gekleurde slippen op de band, zodat kinderen vaker een beloningsmoment hebben.

Benieuwd welke eisen bij welke band horen en hoe de slippen precies werken? Lees dan ons uitgebreide artikel over het judo banden- en slippensysteem.

Zelf de judotermen leren op de mat?

Een woordenlijst is een mooi begin, maar judotermen onthoud je pas echt als je ze hóórt terwijl je traint. Kom daarom een keer gratis meedoen bij Sportschool Herbert in Ede — voor kinderen én volwassenen, en na één les zeg jij ook gewoon “hajime”.

Veelgestelde vragen over judotermen

Wat betekent hajime?

Hajime betekent “beginnen” — het commando waarmee de scheidsrechter of sensei een oefening of wedstrijd start.

Wat betekent matte?

Matte betekent “stop, wachten” — iedereen onderbreekt de oefening direct zodra dit commando klinkt.

Wat is het verschil tussen ippon en waza-ari?

Ippon is het volle punt waarmee je een wedstrijd direct wint; waza-ari is een half punt. Twee waza-ari’s samen tellen als ippon.

Wat betekent rei in judo?

Rei is de groet: een buiging waarmee judoka’s elkaar en de dojo respect tonen, aan het begin en einde van elke les of partij.